Het bezoek van paus Leo XIV aan Turkije heeft de aandacht weer gevestigd op een oude kerk, ontstaan op de wegen die de heilige Paulus aflegde en door de eeuwen heen aanwezig als minderheid in een overwegend islamitisch land. In deze context, gekenmerkt door een duizendjarige christelijke aanwezigheid, vinden we de stem van mgr. Massimiliano Palinuro, apostolisch vicaris van Istanbul en apostolisch administrator van het exarchaat van Constantinopel. Palinuro, die in 2011 als fidei donum-priester uit Irpinia in Turkije aankwam, is vandaag een van de meest directe getuigen van wat het betekent om het christelijk geloof te beleven en te bewaken in het hart van het oude Byzantium, tussen dialoog en hoop.

Was u verrast dat de paus Turkije koos als bestemming voor zijn eerste reis?
Het eerste wat mij verraste was het buitengewone enthousiasme van de Turkse christelijke gemeenschap. Alle verwachtingen overtroffen het aantal aanvragen om deel te nemen aan de afsluitende eucharistieviering van het bezoek ruimschoots, veel meer dan de feitelijke capaciteit van de zaal die door het presidentschap van de republiek ter beschikking was gesteld. Dit is een teken van een christelijke gemeenschap die uit de anonimiteit en marginalisatie wil komen. Meer dan 5.000 gelovigen kwamen die dag bijeen: het was een unieke gebeurtenis in de recente geschiedenis van Turkije omdat voor het eerst zo'n uitzonderlijk groot aantal gelovigen samen kon bidden buiten een erkende gebedsplaats. Het was een groot teken van openheid van de kant van de Turkse regering om deze viering goed te keuren, financieel te ondersteunen en zelfs in te gaan tegen een conservatief en onverzettelijk deel van de publieke opinie dat zich de afgelopen maanden tegen elke vorm van openheid ten opzichte van het bezoek van de Heilige Vader heeft verzet. Een ander mooi aspect was dat velen die zich om verschillende redenen hadden afgekeerd of in een soort onverschilligheid ten opzichte van het geloof waren vervallen, of erger nog, in een houding van assimilatie in de islamitische samenleving, weer een gevoel van verbondenheid met de Kerk hadden gekregen. Ik kan dus zeggen dat de rol van de paus, als opvolger van Petrus, in het sterken van zijn broeders in het geloof, echt effectief is geweest. Het andere verrassende aspect van het bezoek van de Heilige Vader aan Turkije was het genereuze en respectvolle onthaal dat hij kreeg van de Turkse regering, in het bijzonder van het presidentschap van de republiek, en van de Turkse samenleving in het algemeen.

Had u dat niet verwacht?
Jawel, maar het was indrukwekkend om te zien hoe een overwegend islamitische samenleving met een sterke identiteit de Heilige Vader zo'n hartelijk en respectvol welkom bood, iets wat in andere contexten, zelfs in een overwegend christelijke samenleving, zelden voorkomt. Dit was ook te danken aan de wens van Turkije om zich te profileren als een inclusieve en open samenleving en aan het feit dat Ankara zich kan vinden in het standpunt van de Heilige Stoel over de kwesties in het Midden-Oosten (en in het bijzonder over de Palestijnse kwestie). De Heilige Stoel is altijd moedig blijven pleiten voor de oplossing van “twee volkeren, twee staten”. Turkije erkent dit standpunt van de Heilige Stoel als een moedige keuze en wil het graag steunen en verwezenlijken.

Een ander belangrijk aspect van dit bezoek was de impuls die werd gegeven aan de oecumenische dialoog.
Zeker. Het belangrijkste doel van het bezoek van de Heilige Vader aan Turkije en Libanon was bovenal oecumenisch. Het 17e eeuwfeest van het Concilie van Nicea bood alle christelijke kerken de gelegenheid om terug te keren naar de bronnen van het geloof, hun gemeenschappelijke wortels te herontdekken en samen te komen rond de geloofsbelijdenis in de ene God onder de mensen en in de goddelijkheid van de Zoon van God die mens geworden is, in Christus Jezus. Het Concilie van Nicea vormt samen met het Concilie van Constantinopel een gemeenschappelijk punt voor alle christelijke denominaties. De oecumenische viering die plaatsvond aan de oevers van het Meer van Nicea (in de zogenaamde Basiliek van het Concilie, vlakbij de zomerresidentie van keizer Constantijn) was een gelegenheid om de Heer te danken voor deze reis die voortgaat naar volledige eenheid tussen de christelijke denominaties. Tijdens deze pelgrimstocht vond ook een dialoog plaats tussen de leiders van de belangrijkste christelijke denominaties die achter gesloten deuren bijeenkwamen voor een minder formele bijeenkomst, weg van de schijnwerpers. De meest effectieve oecumene is immers concrete, praktische oecumene, bestaande uit ontmoetingen en broederlijke dialoog. Alleen op deze manier kunnen de muren van vooroordelen, terughoudendheid en vijandigheid – die de geschiedenis helaas heeft opgetrokken – worden afgebroken. Er zijn momenten van kwetsbaarheid geweest in de oecumenische reis omdat sommige afwezigheden hebben aangetoond dat er nog veel werk te doen is om deze smetten op de weg naar volledige eenheid weg te werken. Toch is samenkomen om te beseffen dat er meer is en dat wat ons verenigt veel meer is dan wat ons verdeelt zeker de enige weg vooruit.

Heeft u na het bezoek van de paus de gelegenheid gehad om met de christelijke gemeenschap te praten?
We hebben tijdens de vergadering van de Presbyteriaanse Raad een enquête gehouden. Alle priesters die bij mij waren deelden de ervaringen en getuigenissen die na het pauselijke bezoek in de verschillende gemeenschappen naar voren waren gekomen. Ik vond dat erg bemoedigend, want ondanks de organisatorische moeilijkheden waren het enthousiasme dat het bij de mensen teweegbracht en de genade om samen de belangrijkste momenten van dit bezoek te mogen beleven zeker positieve resultaten.

Waarom?
Zoals ik in het begin al zei hebben velen de vreugde van het behoren tot de katholieke gemeenschap herontdekt en zijn ze moediger geworden om hun geloof in het openbaar te belijden. Bij de voorbereiding van het bezoek werd ook samengewerkt met alle verschillende onderdelen van de lokale katholieke gemeenschap. Hoewel het in feite een zeer kleine gemeenschap is in termen van aantallen bestaat ze uit vier verschillende rituele tradities. Naast Latijnse katholieken hebben we Chaldeeuwse katholieken, Armeense katholieken en Syrische katholieken. Deze verschillende gemeenschappen, die gewoonlijk vrij onafhankelijk van elkaar opereren, hebben voor het bezoek van de paus geleerd hun verschillende charisma's te bundelen, en deze verschillende ritussen konden ook samen zingen om een gemeenschappelijke dienst te brengen. Vrijwilligers uit de verschillende katholieke gemeenschappen, jongeren, het koor, geestelijken, priesters met verschillende achtergronden en leden van de Turkse katholieke gemeenschap konden samen wandelen, bezield door hetzelfde enthousiasme en dezelfde wens om een getuigenis van gemeenschap, broederschap en eenheid te geven. En dit is misschien een resultaat waarvan we hopen dat het blijvend zal zijn omdat we, voorbij de verschillen die nog steeds een kostbare rijkdom kunnen zijn, de fundamentele eenheid binnen de katholieke wereld moeten herontdekken.

Is de katholieke gemeenschap in Turkije erg divers?
Ja, want naast het feit dat ze bestaat uit vier verschillende liturgische tradities bestaat ze uit tientallen en tientallen mensen met verschillende achtergronden. Het is een internationale gemeenschap. Bij de afsluitende eucharistische viering werden meer dan 70 verschillende nationaliteiten geteld. Dat is niet uitzonderlijk: bij eucharistische vieringen op zondag komt het vaak voor dat er 20, 30 of 40 verschillende nationaliteiten aanwezig zijn bij één viering. De uitdaging om samen te gaan voor een gemeenschap die verschillende talen spreekt, die uit totaal verschillende culturele en sociale contexten komt, de uitdaging van eenheid in verscheidenheid, is dus echt een prioriteit. Wat een probleem lijkt wordt een kans, want als de Kerk haar kenmerk van katholiciteit, van universaliteit, echt waardeert kan zij werkelijk het ene volk van God worden, bestaande uit alle volkeren van de aarde. En zo vervult de Kerk haar missie om een familie van kinderen van God te zijn die de ene taal van de liefde spreken, ook al komen zij uit totaal verschillende volkeren en naties, ver van elkaar verwijderd.

Turkije is een beslissend land op het internationale toneel, zoals dit bezoek ons heeft herinnerd.
Vanwege zijn specifieke geografische ligging heeft Turkije een sterke roeping om een bemiddelend land te zijn. Het is een brug tussen Oost en West, tussen verschillende bevolkingsgroepen, tussen verschillende culturen en religies. Turkije wordt opgeroepen om een plaats van bemiddeling en dialoog te zijn in het internationale geopolitieke kader. En op dit moment speelt Turkije deze positieve rol door middel van een beleid van delicate diplomatieke betrekkingen. In de Syrische kwestie, de Palestijns-Israëlische kwestie, het Russisch-Oekraïense conflict en op verschillende plaatsen in Afrika waar de toekomst van het continent op het spel staat, is Turkije aanwezig met een effectieve bemiddelende kracht. Er kan geen ‘minder’ Turkije zijn dan dit. Het Westen, en met name Europa, moet Turkije, zijn kenmerken en zijn potentieel als effectieve bondgenoot bij het opbouwen van broederlijke en vreedzame betrekkingen leren waarderen. Dit bezoek had precies dit doel. En ondanks de interne moeilijkheden om de rol van de paus als religieus leider te aanvaarden is Ankara erin geslaagd Leo XIV te verwelkomen als een gewaardeerde, geloofwaardige en gerespecteerde gesprekspartner, omdat hij in staat is de beste waarden van het christendom en de westerse cultuur te belichamen. Evenzo worden het Westen en Europa opgeroepen om alle vormen van vooroordelen tegen de Turkse cultuur en beschaving te overwinnen, om de rijkdom aan menselijke waarden die Turkije belichaamt ten volle te kunnen waarderen, die een strategische rol kunnen spelen bij het opbouwen van die beschaving van liefde, die het eigenlijke doel is van de Kerk en het christendom.

Een laatste, meer persoonlijke vraag: wat heeft uw missie in Istanbul voor u en uw geloofsreis betekend?
Het is juist mijn persoonlijke relatie met de Heer Jezus – een intieme relatie die dagelijks wordt versterkt in het gebed, vooral in de viering van de eucharistie – die de bron is waaruit ik kracht put om de moeilijkheden te overwinnen bij het opbouwen van deze delicate relaties tussen verschillende gemeenschappen, tussen culturele, sociale en religieuze werelden die soms zo verschillend zijn dat ze met elkaar in conflict komen. Bisschop zijn in Istanbul betekent soms dat je moet leren om een beetje een koorddanser te zijn, om te lopen alsof je op een mesrand loopt, om het delicate evenwicht niet te verstoren, om niet in conflict te komen met andere christelijke denominaties of katholieke realiteiten, die de dialoog tussen hen soms bemoeilijken. Het betekent vooral dat je de islamitische wereld moet respecteren, haar waarden moet waarderen en elke gelegenheid tot dialoog in het dagelijks leven met verschillende mensen moet koesteren. Mijn taak als bisschop, als leerling van Jezus, is om die eenheid van de menselijke familie op te bouwen, door verschillen te waarderen in plaats van ze te ontkennen. Dit alles komt voort uit een diepe intimiteit met de Heer, die ons ook helpt om menselijke beperkingen te vergeven, om geduldig de traagheid te verdragen die soms op dit pad van broederschap bestaat. Hier ligt dus de taak om deze reis naar volledige eenheid dagelijks te voeden, juist in een relatie met de Heer Jezus.