Mijn ‘vriendschap’ met het gedachtegoed van Luigi Giussani begon in 2017 tijdens mijn studie in Rome. Mijn ontmoeting met zijn gedachtegoed was onverwacht en toevallig: een gebeurtenis, zou je kunnen zeggen. Na het behalen van mijn licentiaat aan de Pauselijke Alfonsiaanse Academie begon ik me voor te bereiden op mijn doctoraat. Mijn oorspronkelijke bedoeling was om onderzoek te doen naar het gedachtegoed van Romano Guardini. Om mijn kennis over hem te verdiepen gebruikte ik de tekst Guardini e Giussani (Guardini en Giussani) van Monica Scholz-Zappa. Het lezen ervan diende niet zozeer om mijn kennis over Guardini te vergroten maar wekte een plotselinge aantrekkingskracht tot het denken van Giussani.

Zo begon mijn ‘vriendschap’ met Luigi Giussani waardoor ik drie jaar van mijn studie in Rome aan zijn denken heb gewijd. Ik wil hieraan toevoegen dat ik de kans om Giussani's gedachtegoed te bestuderen en er een proefschrift over te schrijven als een grote kans heb ervaren met het oog op mijn priesteropleiding. Het lezen van zijn teksten was als een persoonlijke ontmoeting met een authentieke getuige van Christus, met iemand die de Heer echt en werkelijk in zijn eigen leven had ontmoet. Deze spirituele vriendschap duurt tot op de dag van vandaag voort en ik hoop dat ze nog lang zal voortduren en verhelderend zal zijn voor de toekomstige stappen in mijn leven. Ik wil graag mijn getuigenis delen over hoe Giussani's gedachtegoed mij heeft geïnspireerd en mij blijft inspireren in mijn priesterambt.

In 2020, na mijn studie in Rome, keerde ik terug naar Polen. De bisschop benoemde mij tot pastoor in een voorstad van Rzeszów en ook tot godsdienstleraar op een openbare school met meer dan duizend leerlingen. Ik herinner me nog goed de eerste dag van het nieuwe schooljaar toen ik voor het eerst de trap van die school beklom. Ik weet niet waarom maar ik had het beeld voor ogen van Giussani die de paar treden bij de ingang van het Berchet Gymnasium beklom. Misschien vanwege de context want wat Giussani in de jaren vijftig in Italië meemaakte wordt nu in Polen ondervonden. Wanneer de invloed van het christendom op het dagelijks leven nog steeds vrij sterk lijkt bestaat het grote risico dat het katholicisme wordt gereduceerd tot louter uiterlijke praktijken zonder enige innerlijke diepgang. Polen lijkt nog steeds erg religieus. In mijn bisdom (in het zuidoosten van Polen) woont bijvoorbeeld meer dan 50% van de gelovigen de zondagsmis bij. De kerken zitten nog steeds vol maar er komen maar weinig jongeren. Vooral onder jongeren wordt het christendom gezien als een element van traditie en helaas is het voor velen geen diepe relatie met de persoon van Jezus Christus.

Op de openbare school, in nauw contact met mijn leerlingen, kon ik Giussani's gedachte in praktijk brengen: begin bij het onderwijzen van religie niet met de geboden, voorschriften of iets dat met moraliteit te maken heeft. We moeten juist het religieuze gevoel aanwakkeren en jongeren leiden naar een ontmoeting met de persoon van Jezus Christus, naar een gebeurtenis die hun leven kan veranderen. De werkelijke aanwezigheid van Christus is de enige categorie die christelijk handelen kan onderbouwen. Giussani richtte zich nooit uitsluitend op wetten die nageleefd moesten worden maar toonde juist de ontmoeting met Jezus als de belangrijkste realiteit van het christelijke leven. Onze verbondenheid met Christus moet de basis zijn van onze manier van denken, redeneren, beoordelen en handelen. Het principe is dus onze relatie met Christus, met een werkelijke aanwezigheid die door de persoon te veranderen ook zijn relaties verandert. Een dergelijke relatie met Christus zorgt ervoor dat we alles anders beleven.

In 2021 ben ik begonnen met het doceren van moraaltheologie aan het diocesane seminarie in Rzeszów. Ook in deze taak kon ik terugvallen op de inspiratie van Giussani's gedachtegoed. Don Giussani leerde mij dat moraliteit niet alleen een manier van gedragen en handelen is maar een ware manier van bestaan. Daarom is het doel van morele vorming niet alleen om zich correct te gedragen maar in de eerste plaats om een nieuw schepsel te worden, getransformeerd door de aanwezigheid van Christus. De christelijke gebeurtenis is het principe van handelen en het begin van de cultuur die de moraal van de persoon wordt. Eerst ‘zijn’ in Christus, ‘zijn’ met Christus om te kunnen ‘handelen’ in Christus en ‘handelen’ met Christus.

Bovendien is Giussani's moraal geen koude moraal; ze wijst op een duidelijk pastoraal doel. Hij was geen ‘bureau’-theoloog maar een theoloog onder zijn volk. Authentieke moraaltheologie kan niet achter een bureau worden beoefend; ze moet in de eerste plaats onder de mensen worden beleefd. Om deze reden waardeer ik als moraaltheoloog de momenten waarop ik onder de mensen kan zijn – bijvoorbeeld door spirituele retraites te geven of op verschillende plaatsen de biecht af te nemen. Dit zijn de bevoorrechte plaatsen voor moraaltheologen: niet achter een bureau, niet op een stoel, maar onder de mensen waar ze in aanraking komen met echte problemen. Dit is de visie op moraliteit die Giussani mij heeft bijgebracht en ik probeer die door te geven aan mijn studenten.

Giussani slaagde erin een zeer positief voorstel te formuleren dat de mens een weg biedt, een pad naar een volwaardig en gelukkig leven.

In 2022 werd ik benoemd tot vormingsmedewerker aan het diocesane seminarie in Rzeszów. Momenteel maken we in Polen een zeer snelle daling van het aantal roepingen mee. Mijn bisdom telt ongeveer 600.000 katholieken die worden bediend door ongeveer 700 priesters. Naar Italiaanse maatstaven is dit een zeer hoog aantal. Om de daling van het aantal roepingen te illustreren: in 2010, toen ik seminarist was, telde het seminarie meer dan 100 seminaristen; vandaag, vijftien jaar later, zijn er nog maar 30 seminaristen.

De afgelopen jaren is er een andere grote uitdaging ontstaan in de Kerk in Polen: elk jaar verlaten verschillende priesters, meestal jonge, het priesterschap. Dit is niet alleen een uitdaging voor degenen die verantwoordelijk zijn voor de voortdurende vorming van de geestelijkheid, maar ook voor de vormingsleiders in het seminarie. We vragen ons af: hoe kunnen we de jongeren van vandaag zo vormen dat hun keuze voor het priesterschap een keuze voor het leven is? Ik ben me er terdege van bewust dat er geen kant-en-klare oplossingen zijn maar ik grijp vaak terug op het gedachtegoed van Giussani in mijn verlangen om langetermijnprocessen op gang te brengen zonder genoegen te nemen met kortetermijnoplossingen.

De priester van vandaag heeft een positieve visie nodig die hoop, vreugde en het besef kan brengen dat het priesterleven, zelfs te midden van allerlei onduidelijkheden, niet alleen mogelijk is maar ook volledige vreugde kan schenken. Giussani erkende de negatieve aspecten van de werkelijkheid maar slaagde erin een zeer positief voorstel te formuleren dat de mens een weg biedt, een pad naar een volwaardig en gelukkig leven. Giussani begreep het leven als roeping als een spanning – niet als iets statisch maar altijd in beweging. Dit betekent dat roeping een pad van groei is en niet bestaat uit het bereiken van een bepaald niveau van perfectie maar uit het onderweg zijn en nooit ophouden met vooruitgaan en verbeteren. De ontmoeting met Christus – de christelijke gebeurtenis – is weliswaar bepalend voor het leven van elke persoon maar neemt niet de mogelijkheid weg om fouten te maken, om zonden te begaan; ze geeft veeleer de kracht om weer op te staan, om telkens weer terug te keren naar het ideaal. De christen is iemand die voortdurend ‘opnieuw begint’ en weer op het juiste pad komt.

Voor mij als opleider is het een prioriteit om een kandidaat voor het priesterschap te begeleiden bij zijn ervaren van een persoonlijke relatie met Jezus, een soort gebeurtenis.

Voor mij als opleider is het een prioriteit om een kandidaat voor het priesterschap te begeleiden bij zijn ervaren van een persoonlijke relatie met Jezus, een soort gebeurtenis. Dit is het enige fundament waarop men zijn leven aan Jezus kan geven in het priesterschap. Vooral in een sociale context waarin een jonge man die naar het seminarie gaat helaas tegen de stroom van de heersende mentaliteit in zwemt. Vaak is deze beslissing onbegrijpelijk. Een dergelijke beschrijving van de roepingencontext in Polen lijkt misschien verrassend. Helaas verloopt het secularisatieproces ook hier zeer snel. Toch ben ik vol hoop omdat de Heer handelt en prachtige tekenen van Zijn aanwezigheid geeft. Ondanks alles zijn degenen die de kracht hebben om positief te reageren op de roeping van de Heer tot het priesterschap moedig.

Tot slot wil ik nog toevoegen dat in 2024 eindelijk mijn boek is verschenen, getiteld La vita cristiana come cammino e avvenimento. Il contributo di Luigi Giussani per la formazione morale [Het christelijk leven als weg en gebeurtenis: Luigi Giussani's bijdrage aan de morele vorming]. Deze publicatie is het resultaat van mijn proefschrift in de moraaltheologie. Het zou nooit zijn gepubliceerd zonder de internationale wedstrijd voor twee master- en doctoraatsprijzen over de figuur en het werk van mgr. Luigi Giussani, gepromoot door de Fraterniteit van CL.

Tot mijn grote verrassing selecteerde de beoordelingscommissie van de wedstrijd mijn proefschrift en kende mij de prijs voor het beste doctoraatsproefschrift toe. Na het ontvangen van deze prijs besloot ik het proefschrift voor te bereiden voor publicatie, waarbij ik mijn tijd verdeelde tussen mijn rol als vormingsmedewerker, docent aan het seminarie en mijn pastorale bediening.

Aan het einde van deze reis voel ik me gesterkt in het idee dat het onderzoek dat ik heb kunnen uitvoeren een nuttige bijdrage kan leveren aan diegenen die het denken van Luigi Giussani op een levendige en vruchtbare manier willen benaderen: niet louter als een theoretisch systeem maar als een theorie die het leven verlicht en het kan openen voor nieuwe horizonten van betekenis. Dat was voor mij het geval en dat kan voor iedereen zo zijn.

* Vormingsmedewerker en hoogleraar moraaltheologie aan het diocesane seminarie van Rzeszów (Polen)