“Het lijden van elk lid van het Lichaam van Christus wordt gedeeld door de hele Kerk”, zei paus Leo XIV op 10 oktober jongstleden tegen een delegatie van de Pauselijke Stichting “Hulp aan de Kerk in Nood” (ACN). Op die dag kreeg de paus een voorinzage in het 17e tweejaarlijkse Rapport over Godsdienstvrijheid in de Wereld, het belangrijkste document over dit onderwerp dat op 21 oktober door ACN werd gepubliceerd. Sinds de eerste publicatie in 1999 “doet dit rapport meer dan alleen informatie verstrekken; het getuigt, geeft een stem aan degenen die geen stem hebben en onthult het verborgen lijden van velen”, zei de paus bij die gelegenheid. De cijfers spreken voor zich. Het meest geschonden mensenrecht ter wereld is dat van de godsdienstvrijheid. Tweederde (5,4 miljard) van de wereldbevolking leeft in landen waar dit recht niet wordt beschermd. De algemene omstandigheden zijn verslechterd sinds het vorige rapport. Alleen in Kazachstan en Sri Lanka zijn er lichte tekenen van verbetering. Van de 196 onderzochte landen vertonen 62 ernstige schendingen: in 24 gevallen werd voornamelijk vervolging van christenen waargenomen en in 38 gevallen waren er gevallen van discriminatie. Vierentwintig landen staan “onder observatie” vanwege toenemende alarmsignalen. “Het document geeft een beeld van de situatie tussen januari 2023 en december 2024”, vertelde Marta Petrosillo, hoofdredacteur van het rapport, aan Traces. "De verzamelde gegevens hebben niet alleen betrekking op christenen, maar op gelovigen van alle religies die vervolging ondergaan, omdat, zoals Johannes Paulus II zei, respect voor godsdienstvrijheid ‘de lakmoesproef is om te controleren of alle andere rechten worden gerespecteerd’. Het is echter noodzakelijk om onderscheid te maken tussen de verschillende vormen van geweld omdat er veel verschillende oorzaken kunnen zijn."

“Zowel in Europa als in Noord-Amerika neemt de intolerantie ten opzichte van religie toe. Er zijn duizenden meldingen geweest van vandalisme, heiligschennis en aanvallen op kerken.”

Wat is de belangrijkste oorzaak?
De belangrijkste oorzaak is politiek autoritarisme in landen als China, Iran, Noord-Korea, Eritrea en Nicaragua, waar de regimes systematische strategieën hanteren om onafhankelijke geloofsgemeenschappen te controleren. Dit gebeurt in tweeënvijftig van de tweeënzestig landen waar ernstige schendingen plaatsvinden omdat dit in veel gevallen een zeer nuttig instrument is gebleken om de politieke macht te behouden door middel van digitale surveillance, restrictieve wetten en willekeurige gevangennemingen.

Wat zijn de andere oorzaken van vervolging?
Een van de belangrijkste is etnoreligieus nationalisme, dat wil zeggen het opleggen van het idee dat één etnische en religieuze identiteit authentiek burgerschap in een natie verleent. Dit is bijvoorbeeld het geval in Myanmar met het boeddhisme of in India met het hindoeïsme. In het laatste geval wordt de meerderheidsgodsdienst door de overheid ten koste van de andere godsdiensten verheven, waarbij anticonversiewetten worden gebruikt en geweld tegen religieuze minderheden wordt toegestaan. Daarnaast is er de voortdurende toename van religieus extremisme van jihadistische terroristen in Azië en Afrika. De afgelopen jaren is het mondiale epicentrum van dit fenomeen verschoven van het Midden-Oosten naar het gebied ten zuiden van de Sahara in de Sahel, voornamelijk in Burkina Faso, Niger, Mali en Nigeria. In dit gebied hebben fundamentalistische groeperingen zoals de Islamitische Staat-Sahelprovincie (ISSP) en JNIM tienduizenden doden veroorzaakt, miljoenen mensen ontheemd en kerken en hele christelijke gemeenschappen verwoest.

Er is ook een sterke toename van beperkingen op de godsdienstvrijheid als gevolg van de georganiseerde misdaad.
Ja, vooral in contexten waar religieuze leiders of de gemeenschappen zelf de enige instellingen zijn die de menselijke waardigheid verdedigen. Naast Nigeria en Haïti, waarover ACN al jaren verslag doet, is er dit jaar een nieuwe toevoeging: Mexico, waar gewapende groeperingen priesters ontvoeren en religieuze leiders aanvallen om hun macht te consolideren. Bovendien dragen aanhoudende oorlogen en conflicten bij aan een verdere verslechtering van de vrijheid van godsdienst in landen als Myanmar, Oekraïne, Rusland, Israël en Palestina.

Wordt de vrijheid van godsdienst ook in het Westen bedreigd?
Zeker. Zowel in Europa als in Noord-Amerika neemt de vijandigheid en intolerantie ten opzichte van religie toe. Er zijn duizenden meldingen geweest van vandalisme, heiligschennis en aanvallen op kerken, met name in Frankrijk, Griekenland, Spanje, Italië en de Verenigde Staten. Het Israëlisch-Palestijnse conflict heeft in deze landen geleid tot een aanzienlijke toename van antisemitische incidenten.



Welk getuigenis geven christenen die besluiten om op plaatsen te blijven waar vervolging heerst?
Allereerst is het een bron van hoop voor ons allemaal, wat onvermijdelijk ons geloof moet versterken. Christenen zijn getuigen van vrede en het is geen toeval dat mensen verbaasd zijn over hun geweldloze reactie, zelfs op zeer harde aanvallen. Ik zie het dagelijks in de getuigenisbijeenkomsten of de presentaties die we organiseren in parochies en gevangenissen, maar ook op officiële vertegenwoordigingsplaatsen. Het is erg belangrijk dat niet alleen pausen, maar ook institutionele figuren belangstelling tonen voor dit thema zoals we hebben gezien bij minister van Buitenlandse Zaken Antonio Tajani, samen met Davide Dionisi, speciaal gezant van de Italiaanse regering voor godsdienstvrijheid.

Hoe werk je aan een rapport dat zo uitdagend en vol gegevens is?
Het werk van ACN omvat duizenden contacten over de hele wereld en het duurt twee jaar om het rapport samen te stellen. We zijn zelfs al bezig met het rapport voor 2027. Ik coördineer de auteurs in 196 landen die gegevens verzamelen en interviews afnemen in het veld. Samen met een groep deskundigen verifiëren we de informatie waarna het rapport in het Engels wordt afgerond en in vijf andere talen wordt vertaald. De Engelse versie voor 2025 telde 1.250 pagina's terwijl het rapport voor 2000 iets minder dan 400 pagina's telde, wat een bewijs is van de toename van het aantal schendingen van de godsdienstvrijheid in de afgelopen jaren.

Welke andere activiteiten ontplooit ACN wereldwijd?
Sinds de oprichting in 1947 ondersteunt de stichting het pastorale leven en de materiële behoeften van vervolgde christenen. Elk jaar financiert zij meer dan 5.000 projecten in ongeveer 140 landen waaronder de herbouw van kerken, de opleiding van seminaristen en catechisten, het verstrekken van vervoermiddelen voor pastorale werkers en het organiseren van noodhulp voor ontheemde gezinnen.

Wat heeft u in uw professionele leven gemotiveerd om u aan dit thema te wijden?
Mijn weg stond vanaf het begin vast. Op 2 maart 2011, twee dagen nadat ik aan mijn eerste baan bij ACN-Italië was begonnen na jarenlang voor het persbureau SIR (Religious Information Service) te hebben gewerkt, werd de Pakistaanse minister voor minderheden, Shahbaz Bhatti, in Islamabad vermoord. Het eerste communiqué dat ik schreef was voor deze man die tot de dood toe heeft gestreden voor het recht op godsdienstvrijheid van zijn landgenoten. In de loop van de tijd hebben de getuigenissen van vele volgelingen van het evangelie van wie ik sommigen ook heb mogen ontmoeten mijn leven veranderd. Een voorbeeld hiervan is Asia Bibi, de Pakistaanse christin die ten onrechte ter dood werd veroordeeld wegens godslastering en later in 2018 werd vrijgesproken, die 3420 dagen in de gevangenis doorbracht zonder ooit te stoppen met het getuigen van haar geloof aan de hele wereld.

Uit Traces, februari 2026