De afgelopen maanden is Venezuela een nieuwe, onzekere fase ingegaan in zijn langdurige politieke crisis. In januari zorgden de militaire interventie van Washington en de arrestatie van president Nicolás Maduro voor een onverwacht scenario dat gepaard ging met de hervatting van de diplomatieke betrekkingen tussen Caracas en de Verenigde Staten. De afgelopen jaren werden gekenmerkt door een diepe economische crisis en de achteruitgang van de democratische instellingen wat leidde tot de uittocht van meer dan zeven miljoen Venezolanen die zijn geëmigreerd op zoek naar werk, veiligheid en stabiliteit. In deze complexe context blijft de katholieke kerk een begeleidende rol spelen en oproepen tot nationale verzoening. We spraken hierover met de aartsbisschop van Caracas, mgr. Raul Biord Castillo.

Wat maakt het Venezolaanse volk vandaag de dag door?
Na zoveel jaren van lijden is er een dringende behoefte aan echte vrede, niet opgelegd door geweld, maar voortkomend uit stabiliteit die geworteld is in waarheid en gerechtigheid. Sommigen zouden graag onmiddellijke verandering zien maar dat zal tijd vergen. Als bisschoppenconferentie hebben we een document uitgegeven met de titel: “Uw licht zal doorbreken als de dageraad” (uit Jesaja 58:8), waarvan de profetische tekst verder luidt: “en uw genezing zal spoedig verschijnen.” Als standvastige gelovigen in God is dit onze hoop. De afgelopen weken zijn veel politieke gevangenen vrijgelaten maar vele anderen zitten nog steeds vast, in afwachting van hun vrijheid. Ook de economische situatie blijft precair: de lonen zijn niet voldoende om voedsel en medicijnen te kopen of een waardig leven te leiden. Toch ben ik ervan overtuigd dat het licht beetje bij beetje zal terugkeren. Samen kunnen we een nieuw model voor ons land opbouwen waarbij we onszelf als volk erkennen en via een proces van herinstitutionalisering evolueren naar een authentieke democratie die alle mensen- en burgerrechten respecteert.

Wat is de rol van de katholieke kerk en welke bijdrage kan zij leveren aan nationale verzoening en sociale rechtvaardigheid?
De katholieke kerk staat elke dag aan de zijde van de mensen, de gemeenschappen en de families van gevangenen, evenals van de ouderen die alleen achterblijven en van jongeren die geen toekomst zien. Ze staat ook aan de zijde van degenen die gekwetst zijn door haat en wrok als gevolg van het misbruik dat ze hebben ondergaan. De meest urgente uitdaging blijft die van verzoening die wordt bereikt door gerechtigheid en waarheid maar wraak en zinloos geweld moet uitsluiten.

Zijn er in Caracas diocesane of sociale initiatieven gaande om deze mensen te helpen?
Caritas is al jaren zeer actief op nationaal, diocesaan en parochiaal niveau. Er zijn gaarkeukens voor kinderen en ouderen, gezondheidscentra en medicijndistributie in parochies, evenals sociale coöperaties en micro-ondernemingsprojecten. Sociale actie concentreert zich voornamelijk in katholieke scholen en centra voor beroepsopleiding. De recente heiligverklaring van de eerste twee Venezolaanse heiligen (Engels) – de heilige José Gregorio Hernández en de heilige Moeder Carmen Rendiles – heeft onze inspanningen ook een sterke impuls gegeven, vooral op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg, die hen zo na aan het hart lagen. Met de hulp van particuliere bedrijven en organisaties hebben we 14 projecten opgezet in scholen in de meest kwetsbare wijken van de stad. Nu dromen we ervan de spoedeisende hulp en de intensive care van het katholieke ziekenhuis in Caracas, dat wordt geleid door de zusters van de Hermanitas de los Pobres, te voltooien.



U bent een salesiaan, een orde die altijd aandacht heeft gehad voor jongeren: hoe kunnen we hen helpen om niet in wanhoop te vervallen en zich in plaats daarvan hoofdrolspelers te voelen in hun eigen leven en dat van het land?
Het is een enorme uitdaging. De overgrote meerderheid van de acht miljoen migranten die zijn vertrokken bestaat uit jongeren: we raken onze toekomst kwijt. We raken onze grootste rijkdom kwijt. Daarom richt de Venezolaanse Kerk zich in haar aanpak vooral op het jongerenpastoraat dat in het hele land zeer actief is. Jongeren nemen deel aan gemeenschappen en parochies en zetten zich in voor verschillende groepen en vrijwilligerswerk. Tegenwoordig zetten bijvoorbeeld veel universiteitsstudenten zich in om de families van politieke gevangenen te ondersteunen en oproepen tot hun vrijlating. Er is dus sprake van een heropleving van de profetische geest die kenmerkend is voor jongeren, van hun inzet voor een rechtvaardigere en inclusievere samenleving. We moedigen hen aan om verantwoordelijk te leven, zodat ze door christelijke vorming en waarden zich hoofdrolspelers kunnen voelen in hun eigen leven en in het Venezuela waar we van dromen. Onze jongeren vragen niet om aalmoezen maar om kansen. Zo zullen ze door studie en werk hun leven kunnen plannen. We vertrouwen erop dat zij in deze nieuwe fase van de geschiedenis van het land de hoofdrolspelers van de verandering zullen zijn. Daarom is er dringend behoefte aan een grote investering in het onderwijssysteem – van kleuterschool tot universiteit.

Zouden de leken nog een andere belangrijke rol kunnen spelen tijdens deze overgangsfase?
Ja, dit is het moment van de leken. De leken zijn nauw betrokken bij de Kerk en bij hun gemeenschappen. José Gregorio Hernández (Engels), de eerste heilige van Venezuela, was een leek, een universiteitsprofessor en een arts voor de armen: een voorbeeld dat laat zien dat het geloof niet beperkt kan blijven tot de sacristie. De processen van synodaliteit laten ons zien dat de leken willen deelnemen en hun pastorale medeverantwoordelijkheid willen ontwikkelen. Om deze reden lanceren we in ons aartsbisdom een School voor Pastorale Vorming voor leken, met een bijzondere focus op de sociale leer van de Kerk. Wij bisschoppen en de Venezolaanse geestelijkheid voelen de urgentie van deze leidende rol in elke sfeer: in het bedrijfsleven, in sociale en educatieve werken, en zelfs in de politiek. We dromen van leken met een robuust geloof dat in de dagelijkse praktijk gestalte kan krijgen. Het is essentieel dat de toekomst van Venezuela wordt gevormd door christenen die leven in het licht van het Evangelie en die weten hoe ze samen moeten wandelen. Deze inzet reikt veel verder dan de traditionele katholieke aanwezigheid van de 20e eeuw; we hopen dat we, door voortdurende dialoog met hen, nieuwe wegen kunnen ontdekken om samen het algemeen welzijn op te bouwen.

De heiligverklaring van Venezolaanse heiligen heeft een grote impact gehad op de lokale Kerk en de diaspora. Welke boodschap kunnen figuren als José Gregorio Hernández volgens u vandaag de dag aan Venezuela bieden?
De voorbereidingen voor de heiligverklaring hebben ons geholpen te begrijpen dat zij ‘heiligen voor iedereen’ waren en zijn. José Gregorio en Moeder Carmen werden geconfronteerd met ernstige persoonlijke en sociale moeilijkheden die zij door hun geloof overwonnen: de eerste werd geboren in een afgelegen plattelandsdorp en verloor zijn moeder op achtjarige leeftijd; Moeder Carmen werd geboren zonder een arm, maar liet zich nooit door obstakels tegenhouden. Daarom helpen de heiligen ons onze identiteit te versterken; zij belichamen de beste waarden van de Venezolanen – de wil om tegenslag te overwinnen – en bovenal grenzeloze naastenliefde jegens de allerarmsten, gedreven door het geloof. Gedurende dit hele proces is het belang van een synodale weg en de actieve rol van de leken duidelijk naar voren gekomen: de commissie bestond namelijk grotendeels uit leken uit verschillende bewegingen en charismatische groeperingen die hun professionaliteit en toewijding inbrachten door het voorbeeld van de heiligen te volgen.

Is er een boodschap die u zou willen delen met al diegenen die bidden en zich inzetten voor een vreedzaam Venezuela?
We danken paus Leo XIV voor het feit dat hij ons eraan herinnert dat het welzijn van het Venezolaanse volk het primaire doel moet zijn, met speciale aandacht voor de allerarmsten. De Kerk zal een ontmoetingsplaats blijven voor alle Venezolanen en optreden als een profetische stem die oproept tot verzoening en vrede. Zoals we in de laatste boodschap van de bisschoppen hebben verklaard: “De mogelijkheid om een toekomst van vrijheid en gerechtigheid op te bouwen hangt af van de verzoening van haar kinderen en van een vaderland dat een thuis is voor iedereen.” Moge Onze-Lieve-Vrouw van Coromoto, patrones van Venezuela, ons bij deze uitdagingen bijstaan.