’s Ochtends maakt het ons wakker met onze favoriete muziek. Op het werk filtert het ongewenste e-mails eruit en vult het de woorden aan die we op het toetsenbord typen. In onze vrije tijd selecteert het nieuwsberichten die ons zouden kunnen interesseren. In het verkeer wijst het ons de beste route. Op vakantie maakt het foto's en past het automatisch de belichting en scherpstelling aan. AI is zonder toestemming het dagelijks leven binnengedrongen. Maar het voert ook talloze taken uit die we van haar vragen: het voert gesprekken, reageert, lost problemen op, informeert, vat samen, vertaalt... Het is een ongekende versnelling, waarbij technologie activiteiten overneemt die tot nu toe alleen in sciencefiction aan een machine konden worden gedelegeerd.

We blijven achter met een fundamentele vraag, de vraag die wordt gesteld door de rondzwervende herder van Leopardi en door iedereen die naar deze wereld kijkt: “En wat ben ik?” Deze vraag is nog nooit zo actueel of dramatisch geweest. Hoe verder de digitale revolutie vordert, hoe meer onopgeloste kwesties zich opstapelen. Zal AI banen wegnemen? Zal het ons leervermogen aantasten? Hoe zal het mogelijk zijn om te verifiëren of chatbots waarheden of leugens verkondigen? Welke verantwoordelijkheden dragen de weinige, uiterst machtige en uiterst rijke eigenaren van de algoritmen? En welke autoriteiten zullen in staat zijn te voorkomen dat machines worden gebruikt om verkeerde informatie te verspreiden, te bedriegen, te belasteren, te manipuleren of zelfs te bombarderen?

De AI-revolutie heeft opnieuw licht geworpen op de paradox van een mensheid die, in haar technologische drang, haar eigen innovatieve vermogens viert, terwijl ze tegelijkertijd ontdekt hoe kwetsbaar ze werkelijk is. De mensheid wordt bepaald door vragen en beperkingen, en dit gegeven van de natuur zal zelfs technologie nooit kunnen veranderen. Zoals benadrukt in de eerste encycliek van paus Leo XIV, Magnifica Humanitas: “Onze relatie met het leven lijkt vandaag de dag in crisis te verkeren. Alles wat als een ‘beperking’ verschijnt, wordt vaak in de eerste plaats gezien als een gebrek dat moet worden gecorrigeerd, in plaats van als een realiteit waardoor onze menselijkheid rijpt en zich openstelt voor relaties. En toch moeten we ons herinneren dat de mensheid niet ondanks beperkingen bloeit, maar vaak juist daardoor." "Om deze reden mag de mensheid – in al haar grootsheid en kwetsbaarheid – nooit worden vervangen of overtroffen. We kunnen de technologische vooruitgang omarmen die het lijden verlicht en nieuwe mogelijkheden ontsluit, mits we de essentie van onze menselijkheid niet uit het oog verliezen, namelijk het vermogen tot verbinding en liefde. Dit leidt tot een cruciale vraag: als er een authenticiteit ‘meer dan menselijk’ bestaat, waar is die dan te vinden?”. Het besef van beperking en de openheid voor het Mysterie blijven menselijke kenmerken die niet worden verzwakt door nieuwe cybergrenzen.

Dit tijdperk, gebaseerd op data, berekeningen en informatie die aannemelijk maar niet noodzakelijkerwijs waar is, wordt in zekere zin beschreven in een beroemd gedicht van Eugenio Montale, “Prima del viaggio” [Vóór de reis]. Het is het moment waarop alles gepland is: koffers, reisgidsen, valuta, reserveringen, reisroutes. “En dan vertrekt men en is alles in orde, en alles/ is ten beste en zinloos.” Don Giussani merkt in L’io, il potere e le opere [Het zelf, de macht en de werken] op: “Dit is de definitie van de moderne mens: iemand die de analyse uitvoert. Hij beheerst een analyse, maar weet niets van de betekenis ervan.” Net als een chatbot: die zegt niet wat hij heeft begrepen, maar wat hij statistisch gezien het meest waarschijnlijk acht. Hij spuit uitspraken uit waarvan hij de betekenis niet kan vatten. “Een onverwachte gebeurtenis / is de enige hoop,” roept Montale uit. Dan voegt hij er, gedesillusioneerd en cynisch, aan toe: “Maar ze zeggen me / dat het dom is om dat tegen jezelf te zeggen.” “De grote onverwachte gebeurtenis is Christus,” antwoordt Giussani, en vervolgt: “En wie zegt je dat het dom is om dat te zeggen? De macht. Van welke aard en soort dan ook.” Inclusief die van kunstmatige intelligentie.