Na de gemeenschappelijke lunch op 31 mei hielden we een bijeenkomst om de ervaring van de Caritativa in Keulen en Bonn met elkaar te delen en te evalueren. Het was een eenvoudig en toch intens moment, dat ons een dieper inzicht gaf in de betekenis van een gebaar dat gemakkelijk zou kunnen worden gereduceerd tot vrijwilligerswerk of louter maatschappelijk werk.

Don Luigi Giussani herinnert er in zijn boekje De zin van charitatief werk aan dat deze ervaring vooral een opvoedkundig karakter heeft: ze dient niet in de eerste plaats om de problemen van anderen op te lossen maar om ons te vormen en ons te laten ontdekken wat het werkelijk betekent om lief te hebben. Door de behoeftigheid van de ander te delen leren we onze eigen diepste behoeftigheid te herkennen en elke mens als een oneindig goed te beschouwen.

De getuigenissen van Robert, Valeria en Chiara hebben deze waarheid op indrukwekkende wijze concreet gemaakt.

Robert vertelde over zijn ervaring in het verzorgingstehuis, waar enkele vrienden eens per maand de bewoners naar de heilige mis begeleiden. Dat het in onze aard ligt om een band met andere mensen aan te gaan, zoals Giussani schrijft, is voor hem geenszins vanzelfsprekend. En juist daarom ervaart hij de Caritativa echt als een school om de eigen behoeftigheid te begrijpen. Het zijn ogenschijnlijk eenvoudige gebaren: rolstoelen duwen, dekens rechtleggen, ouderen een gezangboek in de hand leggen waarvoor ze dankbaar zijn, ook al kunnen ze het helemaal niet meer lezen. Voor hem is het de stap van een inzet voor een abstracte ‘nood van de wereld’ naar een concrete ontmoeting met gezichten. In het aangezicht van deze mensen, die getekend zijn door ziekte, dementie of eenzaamheid, wordt iets wezenlijks zichtbaar: We kunnen de behoeftigheid van de ander noch peilen, noch vervullen. Robert weet bij velen niet eens of ze echt aan de mis willen deelnemen. Wat we kunnen schenken, is onze aanwezigheid, onze deelname aan het leven van de ander. En hier belooft don Giussani ons een prachtige ontdekking: dat niet wij het zijn die de mens die we ontmoeten gelukkig maken, maar een Ander, die hem oneindig liefheeft.

Valeria deelde haar ervaring in de Gubbio-kerk in Keulen, waar elke maand een warme maaltijd voor daklozen wordt bereid en uitgedeeld. Wat haar daarbij vooral raakt is niet zozeer de materiële armoede maar de dankbaarheid die tot uiting komt in gebaren en woorden. Ze ontmoet mensen die op straat leven en toch bidden voor zieken en overledenen en dankbaar zijn voor wat ze ontvangen; mensen die afzien van een warme slaapplaats omdat een vriend onder de brug op hen wacht. Dat heeft bij haar diepe vragen opgeroepen: waarom voel ik in mijn bevoorrechte situatie deze dankbaarheid niet elke dag? En wat heb je echt nodig om een gelukkig en vervuld leven te leiden? De gedachte dat ieder van ons op straat terecht zou kunnen komen doet elke afstand verdwijnen en maakt duidelijk hoezeer we afhankelijk zijn van andere mensen en van de werkelijkheid als een geschenk.

Chiara benadrukte dat Caritativa niet bestaan uit het ter beschikking stellen van de eigen vaardigheden. Toen ze vroeger kinderen bijles gaf was de verleiding groot om dat eens te meer te zien als lesgeven, wat haar beroep en haar passie is. In het verzorgingstehuis daarentegen wordt meteen duidelijk dat ze niet aan de behoefte van de ouderen kan voldoen. Dat is voor haar enerzijds een pijn. Anderzijds ziet ze de grootsheid van haar eigen behoefte in hen weerspiegeld. Bovendien heeft deze ervaring haar geholpen om haar schoonmoeder tijdens haar ziekte en dementie te begeleiden en, ondanks de steeds grotere hulpbehoefte, de hele mens in haar te zien.

Wat Uli tot slot zei vatte goed samen wat velen bij het aanhoren van deze getuigenissen hadden opgemerkt: de schoonheid van een menselijke weg die zij ook voor zichzelf wenst. De woorden van onze vrienden maakten zichtbaar hoe de Caritativa een school van menselijkheid kan worden – een plek waar men leert om met meer waarheid naar zichzelf en naar anderen te kijken.

Zo bleek de bijeenkomst een waardevolle gelegenheid om opnieuw te ontdekken dat charitatief werk niet zomaar een werk is dat men doet, maar een echte weg van opvoeding van het hart. Een weg die ons stap voor stap uitdaagt om te beseffen dat de liefde voor Christus groeit door deel te nemen aan het leven van de ander en dat wij zelf door deze ontmoeting worden getransformeerd.

De zin van charitatief werk, Luigi Giussani (1961)