“Wat is dan de mens dat Gij acht op hem slaat, het mensenkind dat Gij hem aanziet" Geen enkele vraag in het leven heeft mij ooit zo geraakt als deze”, zei don Giussani op 30 mei 1998, tijdens de ontmoeting van Johannes Paulus II met de bewegingen. Deze woorden weerklonken op 14 mei, het feest van Hemelvaart, in de basiliek van Sant’Ambrogio tijdens de viering ter afsluiting van de diocesane fase van de zalig- en heiligverklaring van de stichter van CL. Onder de meer dan 3.000 aanwezigen bevonden zich mensen die hem persoonlijk hadden gekend en mensen die, zonder hem ooit ontmoet te hebben, zijn verhaal hadden leren kennen – en wier leven daardoor was veranderd en een nieuwe betekenis had gekregen. „Ik denk dat dit vandaag voor jullie allemaal en voor iedereen die, zelfs van veraf, dit moment volgt, een moment van vreugde moet zijn: de vreugde die voortkomt uit de ervaring van genade”, zei mgr. Mario Delpini, aartsbisschop van Milaan, tijdens de ceremonie. We interviewden hem de dag ervoor.

Excellentie, wat was uw eerste ontmoeting met don Giussani?
Ik heb don Giussani nooit persoonlijk ontmoet. Toen ik priester werd (in 1975), en in de jaren daarna, was het een tijd van hevige tegenstellingen. Meningsverschillen over hoe de Kerk moest worden begrepen, haar relatie met de samenleving, de
aard van de aanwezigheid van katholieken in de samenleving en de politiek, en over de benadering van pastoraal werk en liefdadigheid, werden gekenmerkt door polemieken en afwijzende oordelen. Deze verschillen leidden uiteindelijk tot een gevoel van vervreemding. Zo ervoer ook ik een zekere afstand tot de activiteiten van de door don Giussani geïnspireerde beweging.

„Aan de vruchten herkent men de boom.” Welke vruchten van het charisma van don Giussani hebt u tijdens uw loopbaan als priester en bisschop mogen zien?
Giussani bezat een uitzonderlijk pedagogisch charisma. Hij wist bij veel studenten een passie, een trots en een gevoel van initiatief te wekken om katholiek te zijn, waardoor veel jonge middelbare scholieren en studenten, en later ook volwassenen – priesters, leken en gewijde vrouwen – bij elkaar kwamen. Giussani voedde deze groep mensen met een stimulerend cultureel aanbod dat onder meer bestond uit het herlezen van bijvoorbeeld Leopardi, Dante en Eliot, en vele andere kunstwerken. De kern van zijn aanbod wordt gevormd door de profetie dat de menselijke conditie haar vervulling vindt in Christus. Met zijn beeldende, fascinerende, soms obscure, levendige en scherpzinnige taal liet hij mensen een gevoel van verwondering ervaren bij het aanschouwen van de schoonheid van de schepping en de boodschappen die worden overgebracht door muziek, poëzie en film. Bovendien stelde Giussani opleidingsprogramma’s voor die zowel door jonge mannen als vrouwen werden gevolgd, waarmee hij verder ging dan de toenmalige diocesane richtlijnen die pleitten voor „gescheiden maar samenwerkende jeugdgroepen“. Dit zijn enkele van de vruchten die mij bijzonder verbonden lijken met de persoon van don Luigi zelf. Degenen die door zijn charisma werden en nog steeds worden geïnspireerd hebben sindsdien initiatieven genomen die hebben geleid tot vormen van kerkelijke betrokkenheid, werken, organisaties en vormen van politiek engagement die een geschiedenis hebben geschreven die rijk is aan goede werken – hoewel niet zonder, soms, twijfelachtige keuzes en heroverwegingen: zij putten zeker uit het charisma van don Giussani, maar namen de verantwoordelijkheid voor hun eigen keuzes op zich.

Don Giussani was een uitzonderlijke en unieke figuur binnen de Ambrosiaanse geestelijkheid vanwege zijn passie voor onderwijs en, bijgevolg, zijn onvermoeibare inzet om jongeren te ontmoeten, te begeleiden en aan te moedigen.

Sinds de opening van de getuigenisfase hebt u getuigenissen ontvangen over het leven en de spiritualiteit van don Giussani. Welke indruk heeft u daarvan gekregen?
De getuigen zijn niet door mij opgeroepen en gehoord maar door het aangewezen tribunaal. De resultaten van deze getuigenissen hebben ons aangemoedigd om het proces tot een goed einde te brengen, samen met het immense werk dat is verricht door mgr. Apeciti en de door hem aangestelde medewerkers. Ik heb echter ook berichten ontvangen van mensen die niet als getuigen waren opgeroepen. Ik ontving brieven met ontroerende getuigenissen over het goede dat don Giussani heeft gedaan: troost bieden in tijden van crisis, licht bieden in tijden van duisternis en begeleiding bieden op de weg vooruit in tijden van verwarring. Ik heb ook berichten ontvangen van mensen die nog steeds de herinnering droegen aan de wonden en vernederingen die zij hadden ondergaan tijdens die jaren van conflict waarnaar ik eerder verwees.

Zowel u als don Giussani hebben gestudeerd aan het seminarie in Venegono, ‘mijn seminarie’, zoals don Giussani altijd zei. Als u naar de figuur van don Giussani kijken, welke kenmerken van de Ambrosiaanse priester vallen dan op?
Don Giussani was een uitzonderlijke en unieke figuur binnen de Ambrosiaanse geestelijkheid vanwege zijn passie voor onderwijs en, bijgevolg, zijn onvermoeibare inzet om jongeren te ontmoeten, te begeleiden en aan te moedigen; vanwege zijn op Christus gerichte benadering als leidraad voor de werkelijkheid, voor het leven van mensen en voor het beoordelen van de tijdgeest en de cultuur; vanwege zijn toewijding aan Maria, een voorbeeldige vrouw in het discipelschap, betrouwbaar in haar voorbede en teder in haar moederschap; zijn genereuze toewijding aan zijn ambt. En ik zou zijn waardering voor traditionele Lombardische gerechten niet over het hoofd willen zien…

Sinds de dag van zijn begrafenis gaan er dagelijks individuen en groepen bidden bij het graf van don Giussani op de Monumentale Begraafplaats in Milaan. Wat is de betekenis van deze pelgrimstocht?
De pelgrimstocht is een daad van dankzegging, en dankzeggen betekent nadenken over en herbeleven van het eigen verhaal en het erkennen van het goede dat men van don Giussani heeft ontvangen. De pelgrimstocht is een manier om dat liefdevolle vertrouwen voort te zetten dat voor zo velen doorslaggevend is geweest. De pelgrimstocht is bedoeld om in een moeilijk moment om een gedachte, hulp of een genade te vragen, in de zekerheid dat onze overleden dierbaren leven in de gemeenschap van de heiligen en voor ons bemiddelen.

Ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van zijn geboorte zei u dat don Giussani voor velen „Gods engel“ was geweest – „een vurige engel, in staat tot tederheid maar tegelijkertijd ook ruw in de omgang“. Welke boodschap bracht hij?
De engel van God is de boodschapper die het goede nieuws verkondigt: er is een manier van leven die vol, vreugdevol en moedig is. De engel van God is het woord dat de beslissende keuzes in het leven leidt – of die nu gericht zijn op een religieuze, leken- of gezinswijding. In die zin werd don Giussani voor veel mensen de boodschapper van dit goede nieuws.

Duizenden mannen en vrouwen in het bisdom Milaan zagen in don Giussani een geschenk van God om hun leven te leiden, om een passie voor de mensheid aan te wakkeren en om de onbetwistbare vreugde te ontdekken van het behoren tot de gemeenschap waarin het charisma van don Giussani vrucht heeft gedragen.

„Wat valt er over don Giussani te zeggen? Misschien gewoon dat hij een man van God was.” Dit zijn de woorden die u herhaalde tijdens de jubileummis die op 19 februari in de Duomo werd gevierd en die u op 14 mei nogmaals uitsprak. Wat betekent „gewoon een man van God”?
Er bestaat een onvolmaakte menselijkheid – een mengeling van pracht en ellende – die door de genade en volgens Gods ondoorgrondelijke plannen op de kandelaar wordt geplaatst, opdat zij het hele huis van licht mag voorzien. Een man van God betekent eenvoudigweg een onvolmaakte menselijkheid die zich door de genade laat leiden om een vonk van Gods licht te zijn binnen de menselijke geschiedenis. Dat was wat don Giussani was.

Wat een geschenk was hij voor het Ambrosiaanse bisdom!
Duizenden mannen en vrouwen in het bisdom Milaan zagen in don Giussani een geschenk van God om hun leven te leiden, om een passie voor de mensheid aan te wakkeren en om de onbetwistbare vreugde te ontdekken van het behoren tot de gemeenschap waarin het charisma van don Giussani vrucht heeft gedragen. De relatie tussen de beweging en het bisdom – in haar institutionele, traditionele en volksdimensies – is vrij complex en varieert naargelang tijd en plaats, zodat ik geen definitieve beoordeling kan geven.

Hoe relevant is de boodschap van don Giussani vandaag de dag?
Zijn omvangrijke oeuvre vormt een buitengewone schat aan fascinerende gedachten en woorden: het verbaast mij niet dat zijn woorden bij vele gelegenheden weer opduiken als actuele citaten om een oordeel te inspireren, een wens uit te drukken, een inzet aan te moedigen of een reflectie te sturen. Ik geloof echter dat de relevantie van de boodschap van don Giussani niet zozeer ligt in het vinden van bepaalde teksten van hem die aansluiten bij de communicatieve behoeften van vandaag, maar veeleer in zijn charismatische persoonlijkheid, die een diepgaande invloed heeft op het leven van velen.

Hoe beïnvloedt Giussani het leven van zoveel mensen? En het leven van de Kerk?
Er is als het ware een ‘stichtingsmythe’ – dat wil zeggen: een verhaal, een verzameling geschriften en een levendige evocatie die een gevoel van verbondenheid en trots op het eigen erfgoed bevordert. De generatie die don Giussani nooit heeft gekend, erkent de kracht van betekenis en vruchtbaarheid in de verslagen van ‘ooggetuigen’, in de werken die in zijn naam zijn volbracht, in de intrinsieke waarde van zijn pedagogisch voorstel en in zijn vermogen om mensen van alle leeftijden en achtergronden bij elkaar te brengen. Men moet erkennen dat hoe meer men het gevoel van verbondenheid en de originaliteit van het charisma benadrukt, des te minder men de universele waarde van het christelijke voorbeeld van don Giussani kan uitlichten. De kwaliteit van de werken is in ieder geval een belangrijke factor bij het waarderen van het charisma.