Elke reflectie over de geboorte moet beginnen met een feit dat onredelijk zou zijn te ontkennen: degenen die geboren worden zijn niet de oorzaak van hun eigen bestaan. Niemand heeft ons gevraagd of we wilden bestaan, of wanneer en waar we geboren wilden worden; niemand heeft zijn eigen ouders en familieleden gekozen, noch zijn genetische samenstelling, met alles wat dat met zich meebrengt.

In een samenleving die keuzevrijheid tot het fundamentele criterium van goed en kwaad maakt kan dit zowel verontrustend als onrustwekkend zijn. De hedendaagse mens lijkt steeds meer gedreven door een soort rebellie tegen zijn eigen menselijke conditie, tegen wat ‘natuurlijk’, gegeven en niet-gekozen lijkt. Het lichaam wordt vaak behandeld als iets dat naar believen kan worden aangepast door middel van cosmetische chirurgie of hormonale behandelingen, iets dat moet worden aangepast aan onze verlangens of verbeterd om de prestaties ervan te verhogen. We willen producten van onszelf worden, steeds ‘reparabeler’ en vervolmaakbaarder, net als onze technologische apparaten.

Met de ontwikkeling van de genetica en de moleculaire biologie hebben we nu de drempel van de menselijke voortplanting overschreden. Kunstmatige inseminatie stelt ons in staat gameten en ander genetisch materiaal samen te stellen, met de belofte de ‘defecten’ van de volgende generatie te elimineren en ‘producten’ te produceren die voldoen aan de vraag van een steeds grilligere en lucratievere markt voor pasgeborenen.

Maar wat is het aan de volgende generatie dat ons zo beangstigt? Het is het onvoorspelbare karakter van elke geboorte als zodanig. De pasgeborene is een uniek en onvervangbaar menselijk wezen dat radicale nieuwheid in de wereld brengt. Een geboorte kan niet worden voorzien; het is een gebeurtenis in de sterkste zin van het woord en is altijd uniek. Daarom is de meest onmiddellijke en natuurlijke reactie op een pasgeborene – zelfs voor ouders – om te kijken hoe het kind eruitziet en op wie het lijkt.

Elk nieuw mens brengt het principe van vernieuwing zelf mee de wereld in, dat wil zeggen het vermogen om iets te beginnen

Maar er is meer aan de hand. Elk nieuw mens brengt het principe van vernieuwing zelf mee de wereld in, dat wil zeggen het vermogen om iets te beginnen. Met andere woorden: elk individu draagt zijn hele leven lang het vermogen om te handelen met zich mee, of hij dat nu in de praktijk brengt of niet. Mensen zijn verrassende wezens, in positieve en negatieve zin. De geschiedenis kan niet worden herleid tot een oneindige en complexe reeks van oorzaken en gevolgen; menselijke handelingen zijn namelijk in staat om de geschiedenis te beïnvloeden en de loop ervan te veranderen.

Maar als het vermogen tot handelen met de geboorte van ieder mens de wereld binnenkomt betekent dit dat het een onontkoombare publieke dimensie heeft. Aangezien handelen de politieke daad bij uitstek is kan zelfs worden gesteld dat de geboorte een politieke gebeurtenis is.

Bovendien wordt elke pasgeborene, als kind, bij zijn komst ter wereld onderdeel van een netwerk van relaties, een gedeelde wereld. Dit betekent dat er moeders, vaders, zussen en broers zijn, enzovoort. Dit netwerk is voorbestemd om zich uit te breiden naar de bredere sociale sfeer, bestaande uit buren, collega’s, vrienden en medeburgers. De menselijke wereld bestaat uit talloze unieke en onvervangbare individuen; het is een pluralistische wereld. Toch lijken deze individuen op elkaar; het zijn allemaal mensen die elkaars gelijke waardigheid kunnen erkennen, juist vanwege hun gemeenschappelijke oorsprong.

Het is deze gelijkheid in verscheidenheid die betekenis geeft aan handelen, dat altijd gepaard gaat met zelfexpressie en dialoog over wat goed en rechtvaardig is.

En dit is precies hoe ieder mens zijn eigen identiteit leert kennen, namelijk door te bestaan in een wereld die bestaat uit de dingen en woorden van anderen.

De zin van mijn leven kan zich in feite alleen met een zekere – zij het onstabiele – eenheid en standvastigheid manifesteren in wat anderen over mij zeggen en vertellen. Deze vreemde dynamiek, die zich uitstrekt tot aan de dood en zelfs daarbuiten, is daarom niet beheersbaar of manipuleerbaar door het individu, dat door te spreken en te handelen anderen de stof verschaft om te spreken en te vertellen. Niemand is de auteur van zijn eigen leven, aangezien hij geen controle heeft over de zin ervan.

Wil de geboorte haar volledige potentieel in de opbouw van de menselijke wereld verwezenlijken, dan mogen we niet ophouden de mens te beschouwen als een schepsel

De geboorte is dan ook een vreemde gebeurtenis. Want hoewel ieder mens afhankelijk is van deze natuurlijke gebeurtenis treedt hij of zij op het moment dat deze plaatsvindt een reeds bestaande wereld binnen die bestaat uit dingen en netwerken van relaties, dat wil zeggen: de cultuur. De geboorte is als een ‘breuklijn’ die natuur en cultuur van elkaar scheidt en tegelijkertijd met elkaar verbindt. Door het vermogen te introduceren om iets nieuws te beginnen begeleidt de geboorte de mens niettemin gedurende zijn gehele bestaan.

Dit geldt in het bijzonder voor handelingen die de gekwetste mensheid kunnen helen en redden. Hannah Arendt heeft ons geleerd om handelingen zoals beloften en vergeving in deze termen te beschouwen. Door de belofte – die ten grondslag ligt aan huwelijken en allianties – zijn mensen in staat nieuwe relaties met elkaar aan te gaan, waardoor conflicten worden verminderd en de menselijke wereld een stabiele, zij het kwetsbare, vorm krijgt. Door vergeving trachten we gekwetste relaties te helen door de schuldige te bevrijden van zijn identificatie met schuld en een einde te maken aan vetes die menselijke relaties zouden veranderen in een eindeloze reeks van acties en reacties. Zo redden en vernieuwen handelingen de wereld. Er zijn geen vormen van menselijk leven, hoe eenvoudig ook, die geen rituelen bevatten die verband houden met belofte en vergeving. En we beseffen allemaal hoezeer onze wereld – zo versnipperd en door conflicten geteisterd – deze nodig heeft.

Om het volledige potentieel van de geboorte in de opbouw van de menselijke wereld te realiseren mogen we niet ophouden mensen als schepselen te beschouwen. Dit is een doorslaggevend punt voor de hedendaagse cultuur, een fundamentele keuze waarvan al het andere afhangt, ongeacht uiteenlopende filosofische overtuigingen of verschillende religieuze geloofsovertuigingen. Het gaat niet louter om het ontmaskeren van de illusie dat mensen zichzelf kunnen scheppen en het aan de kaak stellen van de schadelijke morele en politieke gevolgen daarvan. Het gaat erom het bestaan te beschouwen als een geschenk dat we geroepen zijn te koesteren en tot bloei te brengen, zelfs als we niet weten waar het vandaan komt of van wie het afkomstig is.

Maar als het bestaan een geschenk is, is dankbaarheid de gepaste fundamentele houding. Het gevoel van verwondering dat hierin besloten ligt is in onze cultuur altijd erkend als de intellectuele en emotionele ervaring die aanleiding geeft tot filosofisch onderzoek en wetenschappelijke verkenning. Maar het is ook de houding die ons openstelt voor een authentieke relatie met onszelf en met anderen, binnen een pluraliteit die bestaat uit identiteiten en verschillen en mogelijk wordt gemaakt door onze gedeelde oorsprong – die van een schepper die voor sommigen een gezicht heeft, terwijl hij voor anderen een raadsel blijft.

Uiteindelijk gaat het er niet om te ontsnappen aan de menselijke conditie, zoals hedendaagse transhumanisten beweren, maar om te leven in overeenstemming met de mogelijkheden die deze conditie biedt, en te handelen op een manier die de wereld beschermt en vernieuwt – een wereld die van ons is, de enige die we hebben, en die we liefhebben. Geboortecijfers, als fundamentele factor van de menselijke conditie, vormen vandaag de dag het onderwerp waarrond de meest beslissende strijd voor de mensheid wordt gevoerd, een strijd die ook bepalend moet zijn voor culturele oriëntaties en politieke keuzes. Hoe paradoxaal het ook mag lijken, het beschermen van de menselijke conditie en het verdedigen van de geboortecijfers – verre van een reactionaire zet – lijkt vandaag de dag de meest ‘progressieve’ daad te zijn, in die zin dat het het principe van elk nieuw begin waarborgt.

* Sante Maletta is universitair hoofddocent politieke filosofie aan de Universiteit van Bergamo