Ook wij vinden het gepast om hierover enkele overwegingen te maken.

Is het inderdaad zo, zoals vaak wordt beweerd, dat alle AfD-kiezers een nationaalsocialistische instelling hebben, of heeft de AfD in haar rol als oppositiepartij niet veeleer een wijdverbreide ontevredenheid over de huidige bondsregering weten te bundelen?

Ook de gevestigde partijen, die al decennia lang regeren, hebben deze groei mogelijk gemaakt, zowel door bepaalde politieke beslissingen als door de „Brandmauer“ - het 'cordon sanitaire' dat werd opgetrokken om elke dialoog met de AfD te weigeren. Zij moesten grote stemverliezen incasseren. Verder konden alleen de vertegenwoordigers van extreemlinks, Die Linke en BSW (Bündnis Sahra Wagenknecht), bij de deelstaatverkiezingen terrein winnen. Paradoxaal genoeg voeren zij op sommige punten een soortgelijk beleid als de AfD. Dit bleek ook bij de verkiezingen voor de Berlijnse senaat, waar Die Linke naast de AfD uitzonderlijk hoog scoorde.

Men kan zich bovendien afvragen of de ‘middenpartijen’ hun idealen niet hebben verwaterd en vandaag de dag niet meer in staat zijn om de stemming onder de bevolking waar te nemen.
De AfD gaat duidelijk in op de alledaagse problemen van gewone mensen en arbeiders. Van hen kregen ze massale steun. Tegelijkertijd biedt de AfD echter extreme oplossingen aan, tot aan de grens van wat volgens de rechtsstaat is toegestaan. Maar waarom slagen de andere partijen er niet in om dezelfde onder de bevolking levende zorgen te raken?

De kerken in Duitsland (*) hebben het volste recht om hun mening te uiten over de gebeurtenissen in het land, net als alle andere vertegenwoordigers van het institutionele en maatschappelijke spectrum. De bezorgdheid over de voorstellen van de AfD is gegrond en begrijpelijk, en constructieve kritiek hoort bij ons democratisch basisbegrip. Wij zijn er echter van overtuigd dat de kerk een radicaliteit kan bieden die zich duidelijk onderscheidt van die waar een politieke partij zich op kan beroepen.

De radicaliteit die wij moeten leren, is de radicaliteit van de wet van de liefde, die wij hebben herkend in Christus, de enige en ware Verlosser van de geschiedenis. Nooit zal een partij – hoe groot, aantrekkelijk en bekwaam zij ook moge zijn –, een instelling of een grondwet de mens redden. De verlossing van de mens komt uitsluitend van God. Een God die de „gekke“ pretentie had om mens te worden, neer te dalen, zich op ons niveau te begeven, ons lijden en onze zwakheden te delen, maar die ons heeft onderwezen en ons een geheel nieuwe weg heeft gewezen om de werkelijkheid vorm te geven (Openbaring 21,5): „… degene die op de troon zat, zei: ‚Zie, ik maak alles nieuw.‘“

Welke verantwoordelijkheid hebben wij als christenen? Zoals de bisschop van Passau, mgr. Stefan Oster, onlangs in een interview benadrukte: „Christenen zouden moeten wensen dat alle mensen Christus leren kennen – als ze geloven dat Hij werkelijk de Verlosser van alle mensen is. Dan hoefde ik niet bang te zijn als mensen uit andere culturen naar ons land komen.”

Interview met mgr. Stefan Oster

Ofwel wordt Christus weer het middelpunt van onze omgang met de werkelijkheid en onze omgang met de natuur, ofwel blijven we voor altijd slaven van een of andere ideologie die regelmatig terugkeert. Ons hart heeft weliswaar radicaliteit nodig, maar die vloeit voort uit de oorspronkelijke aanspraak van Christus om met alles (en iedereen!) te maken te hebben.

Vanuit dit standpunt kunnen we de werkelijkheid beoordelen en zoeken naar compromissen (dat is de taak van de politiek) die het meest geschikt zijn om de uitdagingen van vandaag en morgen het hoofd te bieden. Zonder een stevig houvast zijn we hulpeloos overgeleverd aan politieke en culturele trends.

Van ieder van ons wordt gevraagd wat voor christenen van alle tijden gold: de bekering van het hart en de blik. De blik weer op Jezus richten en tegelijkertijd met een open hart tegenover de naaste staan.

De verantwoordelijkheid van de volwassen katholiek bestaat er niet in zich achter muren te verschansen om van daaruit andere meningen van hun heiligheid of rechtmatigheid te voorzien; maar daarentegen bestaat deze erin de eigen heiligheid in de werkelijkheid in het spel te brengen, zich met hart en verstand te mengen in wat men te leven is gegeven – of dat nu op het werk is, in het gezin of (waarom niet?!) in het politieke leven van de eigen stad; uitgaande van een plaats van zekerheid, het vaste anker van het leven: de zekerheid dat we kinderen van God zijn, gewild en geliefd, en daarom mensen zijn aan wie ‘niets menselijks vreemd is’ – om het met de Romeinse dichter Terentius te zeggen.

Radicaler dan de radicalen, opener voor de ander dan de radicalen, omdat wij radicaal zijn in Hem die Zijn leven voor iedereen heeft gegeven.


(*) Persbericht van de gezamelijke Duitse kerken, 7 september 2026:



„Voor een samenleving die niet uit elkaar valt“

Naar aanleiding van de uitslag van de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt hebben de voorzitter van de Raad van de Evangelische Kerk in Duitsland (EKD), bisschop Kirsten Fehrs, de voorzitter van de Duitse Bisschoppenconferentie, bisschop dr. Heiner Wilmer, en de voorzitter van de Werkgemeenschap van Christelijke Kerken in Duitsland (ACK), dominee Christopher Easthill, het volgende verklaard:

„Wij nemen er nota van dat de AfD in Saksen-Anhalt met een ruime voorsprong de sterkste partij is geworden. Erge vrees is bewaarheid geworden, maar het resultaat moet worden aanvaard. De zorg van de kerken gaat daarbij vooral uit naar het samenleven en de onderlinge omgang van de mensen in Saksen-Anhalt, en in het bijzonder naar de eerbiediging van de door God gegeven menselijke waardigheid waarop iedereen onvoorwaardelijk recht heeft. Maar onze zorg geldt ook de liberaal-democratische grondorde in Saksen-Anhalt. Wij roepen de verkiezingswinnaars op om de deelstaatgrondwet en de Duitse grondwet onvoorwaardelijk te eerbiedigen en de waardigheid van alle mensen te waarborgen, ongeacht afkomst, religie, levenswijze, prestaties of positie.

Als kerken zijn wij verbonden met de boodschap van het evangelie en het christelijke mensbeeld. Vanuit deze verbintenis zullen wij het politieke optreden van de toekomstige deelstaatregering nauwlettend volgen en kritisch begeleiden. Wij zullen niet wegkijken en wij zullen niet zwijgen wanneer de menselijke waardigheid wordt geschonden, onze democratie op het spel wordt gezet of de rechtsstaat wordt uitgehold. Want het gaat altijd om mensen die onder druk komen te staan, worden bedreigd of buitengesloten. We zullen ook in de toekomst alles wat onze democratie draagt, blijven steunen en bijdragen aan de samenhang van de samenleving. Daarvoor zijn vooral ook plekken nodig waar mensen samenkomen, waar dialoog en begrip heersen. Hier hebben de democratische partijen een taak. Ook de kerken kunnen belangrijke ontmoetingsplaatsen zijn.

Een verkiezingsuitslag telt de stemmen van een verkiezingszondag. In het dagelijks leven telt bovendien wat dit land week na week bijeenhoudt. De verkiezingsuitslag laat zien hoe groot de ontevredenheid en het verlies aan vertrouwen zijn. Dat moet serieus worden genomen. Wat echter onveranderd blijft is het feit dat honderdduizenden mensen in Saksen-Anhalt en in heel Duitsland dag in dag uit voor elkaar zorgen, verantwoordelijkheid nemen en onze gemeenschap dragen. Hun optimisme, hun bereidheid om te helpen en hun inzet willen we zichtbaar houden en versterken. Samen zullen we blijven werken aan een samenleving die niet uit elkaar valt – in verantwoordelijkheid tegenover God en de mensen.”