Paus Leo XIV in de Pampas de Pimentel, afgeladen met gelovigen en pelgrims

Leo XIV in Peru. De terugkeer van onze herder, het begin van een missie

In Chiclayo, Santa Cruz en Zaña ontmoette de paus de Kerk die hij ooit als bisschop leidde. Zijn bezoek moedigde ons aan om ons geloof te beleven d.m.v. verbondenheid, getuigenis en naastenliefde, en om de vreugde van het Evangelie overal te verspreiden

Op donderdag 12 november om 18.00 uur, enkele uren voordat Leo XIV zou arriveren, begon de weg naar de Pampas de Pimentel zich te vullen met pelgrims. Sommigen waren te voet vanuit Chiclayo vertrokken; anderen waren al een hele dag onderweg. Er klonken gebeden en gezangen, samen met een slogan die vol trots werd herhaald: „De paus komt uit Chiclayo; de paus is Peruaans.” Het ging niet alleen om het verwelkomen van de bisschop van Rome. Velen gingen de priester ontmoeten die met hen aan tafel had gezeten, de bisschop die hun wijken en straten kende, de vriend die ze zonder formaliteiten „vader” konden noemen. Ongeveer 500.000 mensen namen deel aan de eucharistieviering. De eerste woorden van de paus waren die van een herder die een schuld erkende: het geloof van die mannen en vrouwen was een zegen geweest voor zijn eigen leven. En die langverwachte hereniging, waar aan beide zijden van de oceaan reikhalzend naar was uitgekeken, veranderde in een vraag gericht aan de hele Kerk: wat doen wij met het geloof dat wij hebben ontvangen?

De preek in Pimentel bood de sleutel tot het begrijpen van het gehele bezoek. De verkondiging van het Evangelie, zo herinnerde de paus, in het verlengde van het Tweede Vaticaans Concilie en van Evangelii nuntiandi van de heilige Paulus VI, is geen activiteit die voorbehouden is aan een religieuze elite. Zij vormt de diepste roeping van de Kerk en betreft elke gedoopte. De zending is niet alleen voorbehouden aan priesters of aan degenen die theologie hebben gestudeerd maar aan de gehele christelijke gemeenschap, juist omdat deze zelf als eerste door Christus is bereikt. Maar de verkondiging van het Evangelie mag niet worden verward met een strategie. Leo XIV benadrukte dat „evangelisatie niet betekent dat men doctrines oplegt of vertrouwt op efficiënte strategieën”. Het uitgangspunt ervan is een authentieke ontmoeting met Jezus Christus, die iemands leven transformeert en wordt gevoed door het Woord, de Eucharistie en het broederlijke leven. Alleen het geloof dat een gedeelde ervaring wordt kan op geloofwaardige wijze tot de mensen van vandaag spreken. Deze eis van authenticiteit heeft een direct gevolg: naastenliefde is geen bijkomende liefdadigheidsactiviteit die aan de prediking wordt toegevoegd. Het is het bewijs ervan. Degenen die Christus verkondigen terwijl ze onverschillig blijven tegenover het lijden van anderen spreken met hun eigen leven tegen wat ze beweren te verkondigen.

In Chiclayo werd evangelisatie daarom niet voorgesteld als een terugtrekking uit de geschiedenis. Integendeel, het christelijk geloof werd voorgesteld als een manier om zich met helderheid in de geschiedenis te engageren

De geografische ligging geeft deze woorden een bijzondere betekenis. Chiclayo, de hoofdstad van de regio Lambayeque, ligt aan de woestijnkust van Noord-Peru, in een gebied dat wordt gekenmerkt door commerciële activiteit en migratie vanuit de Andes en het Amazonegebied. In de uitdijende wijken, waar onverharde straten lopen tussen huizen die in de loop der tijd geleidelijk zijn gebouwd, gaat economische groei gepaard met hardnekkige ongelijkheden. De missionaris Robert Prevost was al lang vóór zijn benoeming tot bisschop van Chiclayo bekend met deze spanningen. Later begeleidde hij daar gezinnen wier leven gekenmerkt werd door mobiliteit, onzekerheid over werk en de hoop op een betere toekomst voor hun kinderen.

In zijn toespraak voor de verzamelde gemeenschap, op de Katholieke Universiteit Santo Toribio de Mogrovejo, verbreedde Leo XIV de horizon. Hij waarschuwde dat vooruitgang die geen oog heeft voor rechtvaardigheid en de waardigheid van werknemers uiteindelijk tot uitsluiting leidt. Hij wees op het gevaar om onderwijs te reduceren tot louter een opleiding voor de arbeidsmarkt, en technologie tot een absoluut criterium van efficiëntie. Intelligentie, zo herinnerde hij zijn toehoorders, staat pas echt ten dienste van ontwikkeling wanneer zij verbonden blijft met het geweten en het algemeen welzijn. In Chiclayo werd evangelisatie dan ook niet voorgesteld als een terugtrekking uit de geschiedenis. Integendeel, het christelijk geloof werd voorgesteld als een manier om met helderheid de geschiedenis tegemoet te treden, de beloften ervan te onderscheiden en weerstand te bieden aan wat het menselijk leven aantast. De waarheid van het evangelie en sociale rechtvaardigheid leken niet langer twee afzonderlijke talen te zijn.

In Zaña, een oud stadje in het noorden van Peru

De volgende dag veranderde het landschap. Santa Cruz de Succhabamba, in het Andesdepartement Cajamarca. Enkele boeren hadden hun chacras – de stukken land waarvan het levensonderhoud van hun gezinnen afhangt – voor een dag verlaten en waren gekomen met eten om te delen: brood, kaas en chicha. Daar werd de voormalige herder voor velen opnieuw hun ‘tayta’, een Quechua-woord dat nabijheid en respect uitdrukt: ‘vader’.

Leo XIV herinnerde aan de missionarissen die het evangelie over die bergen brachten, maar ook aan de catechisten en leken die in de meest afgelegen gemeenschappen het gebed leiden, mensen voorbereiden op de sacramenten en de zieken bezoeken, zelfs als er geen priester in de buurt is. De gelijkenis van de weduwe die gerechtigheid zocht bij een onverschillige rechter, die die zaterdag werd voorgelezen, voorkwam dat christelijke volharding werd verward met berusting. Bidden zonder de moed op te geven, zo legde de paus uit, betekent ook het kwaad aan de kaak stellen en vasthoudend werken aan rechtvaardige verandering, zonder zich te laten meeslepen door geweld. Deze evangelielezing sloot aan bij de hedendaagse wonden van de sierra: gedwongen emigratie door een gebrek aan kansen, de kwetsbaarheid van gemeenschappen en de ongelijke verdeling van de rijkdommen van de aarde.

Op de Cerro Cotorumi, waar een kruis afsteekt tegen de horizon, vond Leo XIV een beeld dat beide dimensies kon verenigen: vertrouwen in God en actief verzet tegen onrecht. De christelijke hoop ontkent de zwaarte van de tocht niet; zij stelt ons in staat om door te lopen: „door het kruis zien wij de hemel.”

De ontmoeting met Christus, kerkelijke gemeenschap en concrete naastenliefde zijn geen drie afzonderlijke programma’s, maar één enkele ervaring die wordt gedeeld

Zaterdagmiddag arriveerde de paus in Zaña. Dit oude stadje in het noorden van Peru, dat verbonden is met het tijdperk van het Onderkoninkrijk Peru en de Afro-Peruaanse gemeenschap, bewaart de herinnering aan de heilige Toribio de Mogrovejo, de tweede aartsbisschop van Lima, die daar in 1606 tijdens een pastoraal bezoek overleed. De paus was gekomen om het jubileumjaar af te sluiten ter gelegenheid van de derde eeuwfeest van zijn heiligverklaring. Bij het heiligdom stond hij even stil bij het graf waarin de stoffelijke resten van de heilige kortstondig waren bijgezet voordat ze naar Lima werden overgebracht. Zaña riep ook herinneringen op aan een andere nacht: die voorafgaand aan het begin van zijn bisschoppelijk ambt in Chiclayo, toen hij via de voorspraak van de heilige Toribio vroeg om een herder naar het hart van Christus te mogen worden. Jaren later erkende de Opvolger van Petrus dat hij was vertrokken om het evangelie te verkondigen, maar dat hij het evangelie dankzij het geloof van de mensen die hij diende dieper was gaan begrijpen.

Chiclayo, Santa Cruz en Zaña vertegenwoordigen drie fasen van één enkele roeping. Aan de kust herinnert een grote menigte ons eraan dat geloof een levend gevoel van verbondenheid is; in de Andes toont het doorzettingsvermogen van gewone mensen aan dat geloven niet betekent dat men ophoudt te strijden voor gerechtigheid; in Zaña erkent de paus dat zijn eigen ambt gevormd is door de mensen naar wie hij gezonden was. De ontmoeting met Christus, kerkelijke gemeenschap en concrete naastenliefde zijn geen drie afzonderlijke programma’s, maar één gedeelde ervaring. Zijn afscheid heeft een verantwoordelijkheid toevertrouwd aan degenen die achterblijven: de vreugde van het evangelie naar gehuchten, dorpen en steden brengen; ervoor zorgen dat het het gezinsleven, de werkplek, universiteiten en de wonden van de samenleving bereikt. De herder is opnieuw vertrokken; de missie is echter nog maar net begonnen.